Geschiedenis

Koken zoals de echte Indische omaatjes deden.

In Toko Rinus ruikt het zoals vroeger in de huizen van de huizen van de Indische Nederlanders. Toen was het nog een geheimzinnige geur, nu maakt elke Nederlander wel eens nasi. Alleen, Rinus gaat een stapje verder. Hij maakt het ook voor duizend man of meer. Toko Rinus: Afhaalcentrum, winkel, mini-restaurant en cateraar.

Hij leerde koken van Molukse en Indische omaatjes bij wie hij in de jaren zestig langsging om kruiden en specerijen af te leveren. Die wisten hem te vertellen dat een stukje asem, wij zouden zeggen tamarinde, een licht zure smaak geeft maar dat het vlees er zachter van wordt en dat sambal trassi wel stinkt maar het eten oneindig veel lekkerder maakt. Dat was in de tijd dat de Molukkers en Indo’s zo’n beetje de enige allochtone Nederlanders waren. Ze brachten in de jaren vijftig en zestig heerlijk geheimzinnige recepten mee, de sambal gorengs, de sajoers en lalabs. Ze kochten dat in morsige winkeltjes waar het vreemd rook en die gemeden werden door de overige Nederlanders. Ze kwamen berooid met vaak niet meer dan een stapel kleren vanuit het warme Indonesië naar het koude Nederland.

Rinus Stomphorst hield van deze mensen met hun donkere gezichten en gastvrije huizen. Hun moeders en oma’s leerden hem te houden van de gerechten. Hij was 21 toen hij het aandurfde aan de Steenbokstraat in Nijmegen zijn Toko Rinus te openen. Zijn klanten waren aanvankelijk alleen maar Indonesiërs en Molukkers. Vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog tot in de jaren zestig trokken 300.000 Indische Nederlanders vanuit Indonesië naar Nederland. Onder hen een groot aantal zogenoemde spijtoptanten. Ze hadden eerder voor de Indonesische nationaliteit gekozen maar besloten later toch Nederlander te worden.

Zij misten de warmte van hun thuisland, de geuren en de kleuren van de natuur. Door de kruiden en de specerijen die Toko Rinus ze leverde, vonden ze een heel klein beetje terug van wat ze hadden achtergelaten in hun geboorteland. “Mijn klanten woonden in Hatert, daar had je een drukke Molukse wijk, en in andere delen van de stad woonden Indische mensen”, zegt de58-jarige Nijmegenaar. Rinus was er vroeg bij, de rage van de Aziatische toko’s overspoelde Nederland pas vele jaren later, in de jaren tachtig en negentig. Veel zijn er alweer verdwenen, maar Rinus Stomphorst hield vol. “Het was best moeilijk, want ook bij Albert Heijn heb je hele schappen met Oosterse gerechten, sauzen en specerijen. Ik was zo’n beetje de eerste die broodjes bapao verkocht. Ik betrok ze van een groothandel in Elst. Die moest ermee leuren, nu maakt hij er een miljoen per dag; ik bedoel maar.”

De eigenwijzigheid van Toko Rinus is dat hij niet zwichtte voor het zoete. De chinese restaurants maakten een knieval voor de Europese smaakpapillen door de Chinese en Indische gerechten alsmaar zoeter te maken.
“Daar heb ik niet aan meegedaan. Ik ben de echte Indische kruiden blijven gebruiken”, zegt Rinus. “Uiteindelijk is dat beloond”.

Drie koks heeft hij in vaste dienst. Ze staan dagelijks meer dan 65 verschillende gerechten te bereiden voor het afhaalcentrum. Behalve de koks zijn er nog meer medewerkers in dienst, want ook het nog steeds goed lopende winkelgedeelte moet natuurlijk gevuld blijven. Toko Rinus groeit met de jaren, vooral omdat gastronomen en partygangers graag een satéstokje wegprikken, een perkedelletje of rendang met hete saus verorberen. Het versgedeelte groeit het hardst, veel dagelijkse klanten, maar ook het cateren groeit hard. Zijn klanten komen uit heel oostelijk Nederland en soms van nog veel verder. “Ik denk niet dat er in dit deel van Nederland nog veel van dit soort winkels zijn. De supermarkten hebben hun assortiment stelselmatig uitgebreid, naarmate Nederlanders meer Indisch gingen koken”. Maar die concurrentieslag heeft hem niet de kop gekost. “Ik ben puur gebleven; ik ben een fulltime Hollander maar heb toch het origineel Indische weten te behouden”.

Met dank aan Wim van de Louw (geschreven in 2005)
(uit zijn boek ‘Nijmegen Winkelt – verhalen van bijzondere Nijmeegse zaken’)

Designed by Free Wordpress Themes and Sponsored by Curry and Spice